ბოლნისის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი განსაკუთრებულია ისტორიული ქვემო ქართლის, მათ შორის ბოლნისის რაიონის ადგილი ქართული თვითმყოფადობის, განვითარებისა და პოლიტიკურ ორგანიზაციად ჩამოყალიბების პროცესში.
      ბოლნისის რაიონი ძალზე მდიდარია ისტორიული და არქიტექტურული ძეგლებით. ამის დასტურია ის ფაქტი, რომ მის ტერიტორიაზე აღრიცხულია 200-ზე მეტი ასეთი ძეგლი.
      ბოლნისის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი გაიხსნა 1951 წ. 11 თებერვალს. მუზეუმში წარმოდგენილი არქეოლოგიური მასალა მოიცავს კაცობრიობის განვითარების თითქმის ყველა ეტაპს − ენელოთური ხანიდან გვიანი, შუა საუკუნეების ჩათვლით. აგრეთვე წარმოდგენილია არქიტექტურული და ეთნოგრაფიული მასალა.

ბოლნისის სიონი. V საუკუნე.   ენეოლითი V-IV ათ.ჩვ.წ.აღ. სამეურნეო იარაღი, დამზადებულია ირმის რქის ძირზე. ქილის პირველმხარის ნატეხი, დამზადებულია მქისე თიხისაგან, ბაკო მრგვალი, პირი ოდნავ მოხრილი, მხარი და მუცელი მომრგვალებული. ქილის პირგვერდის ნატეხი, დამზადებულია მქისე თიხისაგან, ქარასნარევი, მოყავისფრო, პირმხარეზე მარცვლისებური კოპი ადამიანის გამოსახულებით.     ენეოლითი V-IV ათასწლეული ჩვ.წ.აღ. ქილა, თიხის, ნაკლული, ყურიანი, მორუხო-მოყავისფროდ გამომწვარი. კვირისტავი, დამზადებულია ცუდადგანლექილი თიხისგან, გააჩნია გამჭოლი ნახვრეტი. IV ათასწ. მეორე ნახევარი, III ათ. დასაწყისი. დერგის ყელყურის ნატეხი, მოყავისფრო-მოვარდისფროდ გამომწვარი, კეცი ქარსნარევი, ზედაპირი მოგლუვებული.     IV ათასწ. მეორე ნახევარი, III ათ. დასაწყისი. ქილის პირყელის ნაწილი, ხელით, ტლანქად დამზადებული, მსხვილმარცვლოვანი მინარევები ეტყობა. ქილის პირყელმუცლის ნაწილი. ეტყობა დაზიანებისა და ხელმეორედ გამოყენების კვალი, საგანგებო ნახვრეტებით, შეუმაგრებიათ გატეხილი ნაწილი. ქილა თიხის, ნაკლული, ხელით დამზადებული. ჩვ.წ.აღ. IV ათასწლეულის დასასრული, III ათასწლეულის დასაწყისი. სხვადასხვა დანიშნულების თიხის ნაწარმი. თიხის ნაკეთობა. თიხის ნაკეთობა.   თიხის ჯამი. მძივი. თიხის ჯამი.     ენეოლით. ჩვ.წ.აღ. IV ათასწლეულის ბოლო, III ათასწლეულის დასაწყისი. თიხის ნაკეთობა. თიხის ნაკეთობა. თიხის ნაკეთობა.     ენეოლით. ჩვ.წ.აღ. IV ათასწლეულის ბოლო, III ათასწლეულის დასაწყისი. თიხის ნაკეთობა. სანაყი, ბაზალტის ქვაზეა დამზადებული. თიხის ნაკეთობა.     ძვ.წ.აღ. II ათასწ. მეორე ნახევარი. შუა ბრინჯაოს ხანის ადრეული საფეხური. თიხის ნაკეთობა. ისრის პირები.     გვიანი ბრინჯაო. XIII- XII ს.ს. ჩვ.წ.აღ.-მდე. ანტიკური პერიოდის იხვისებური ფორმის დოქი. ჩვ.წ.აღ.-მდე. ადრე რკინა. X - IX ს.ს. ჩვ.წ.აღ.-მდე. ზარაკი. გვიანი ბრინჯაოს ხანა. XIII- XII ს.ს. ჩვ.წ.აღ.-მდე.     ძვ.წ.აღ. XIY-VII ს.ს. II ათასწ. ქვევრი. ქვევრი.     ქვის ფრაგმენტი, ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით. სტელის ბაზის ნაწილი, დამზადებული მწვანე ტუფისაგან, ბოლნური ჯვრის ფრაგმენტით.     კარნიზის ფრაგმენტი, ამკობს რელიეფური, მცენარეული ორნამენტი. კარნიზის ფრაგმენტი. სტელის ზედა ნაწილი, დამზადებული კვადრატული ფორმის ტუფისაგან.     ჩუქურთმიანი ქვა - კარნიზის ნაწილი. სანათლავი ქვა, ოთხკუთხედის ფორმის, აქვს სადინარი. მარმარილოს ქვა - მემორიალი: ჯვრის გამოსახულებით და მხედრული წარწერით.     ჯვარი - რუხი-ნაცრისფერი, ერთიან ბაზალტის ქვაშია გამოკვეთილი, ცალი მკლავი დაზიანებული აქვს. სტელის სვეტისთავის ნაწილი, დამზადებულია კრემისფერი ტუფისგან. სანაყი - დამზადებულია ნაცრისფერი ბაზალტისგან, ფორმით ცილინდრული, ასიმეტრიული, ძირი დაზიანებულია. თამარის ხიდი. სოფ. ფოლადაურის ხეობა. XVI ს.   სოფ. ფოლადაურის ხეობა. ორთაფოშთი. XII ს.ეკლესია. (1189 წ.) ბოლნისის სიონი სიღნაღი ნიკო ფიროსმანი ვაჟა მოსულიშვილი